۷ دلیل مهم شکست پروژه طراحی سایت و راهکارهایی برای جلوگیری از آن
راهاندازی وبسایت معمولاً با امید به جذب مشتریان بیشتر، افزایش فروش و گسترش فعالیت کسبوکار آغاز میشود. بااینحال، همه پروژههای طراحی سایت به نتیجه دلخواه نمیرسند. گاهی تیم طراحی ماهها برای تحویل سایت زمان صرف میکند، هزینهها از بودجه اولیه فراتر میروند یا وبسایت نهایی با نیازهای واقعی کسبوکار هماهنگی ندارد.
شکست یک پروژه طراحی سایت همیشه به معنای راهاندازی نشدن وبسایت نیست. گاهی تیم اجرایی سایت را تحویل میدهد، اما امکانات موردنیاز را در آن پیادهسازی نمیکند. در بعضی موارد، کاربران تجربه خوبی از کار با سایت ندارند یا وبسایت نمیتواند به جذب مشتری و اهداف تجاری کسبوکار کمک کند. حتی ممکن است اختلاف میان کارفرما و مجری آنقدر زیاد شود که دو طرف ادامه همکاری را کنار بگذارند.
اما چرا چنین اتفاقی میافتد؟ آیا همیشه مهارت طراح مشکل اصلی است یا تصمیمهای اشتباه کارفرما و ضعف مدیریت پروژه هم نقش دارند؟
در این مقاله، ۷ دلیل مهم شکست پروژههای طراحی سایت را بررسی میکنیم و راهکارهایی را معرفی میکنیم که به شما کمک میکنند از بروز بسیاری از این مشکلات جلوگیری کنید.

۱. چرا شکست پروژه طراحی سایت به یک مشکل رایج تبدیل شده است؟
وقتی یک پروژه طراحی سایت به نتیجه مطلوب نمیرسد، معمولاً هر طرف دلایل خودش را مطرح میکند. کارفرما ممکن است از تأخیر، کیفیت پایین یا برآورده نشدن انتظاراتش ناراضی باشد. در مقابل، طراح یا تیم فنی ممکن است آماده نبودن محتوا، تغییر مداوم درخواستها یا تأخیر کارفرما در تأیید مراحل پروژه را عامل اصلی بداند.
در بسیاری از مواقع، مشکل فقط به یک نفر مربوط نمیشود. نبود برنامه مشخص، انتظارات مبهم و ارتباط ضعیف میان طرفین میتوانند در کنار هم پروژه را از مسیر اصلی خارج کنند.
تفاوت تأخیر در پروژه با شکست کامل وبسایت
هر تأخیری به معنای شکست پروژه نیست. ممکن است تیم فنی هنگام طراحی یا توسعه با یک مشکل فنی روبهرو شود و چند روز زمان بیشتری برای رفع آن نیاز داشته باشد. چنین اتفاقی در پروژههای نرمافزاری طبیعی است.
اما زمانی باید نگران شویم که پروژه برای مدت طولانی متوقف بماند، هزینهها از برآورد اولیه فاصله بگیرند یا خروجی نهایی با نیازهای کسبوکار هماهنگ نباشد.
برای مثال، ممکن است تیم طراحی یک فروشگاه اینترنتی راهاندازی کند، اما فرآیند خرید آن پیچیده باشد، مدیریت محصولات بهدرستی کار نکند یا نسخه موبایل تجربه مناسبی ارائه ندهد. در چنین شرایطی، صرفاً تحویل گرفتن وبسایت به معنای موفقیت پروژه نیست.
خسارتهای مالی، زمانی و روانی پروژههای ناتمام
هزینه شکست یک پروژه وب فقط به مبلغ پرداختشده به طراح محدود نمیشود. کسبوکار ممکن است فرصت جذب مشتریان جدید را از دست بدهد، برنامههای بازاریابی خود را عقب بیندازد و زمان زیادی را برای اصلاح مشکلات صرف کند.
از طرف دیگر، اختلاف میان کارفرما و مجری میتواند انرژی و تمرکز هر دو طرف را کاهش دهد. به همین دلیل، مدیریت درست پروژه از همان مرحله برنامهریزی اهمیت زیادی دارد.
نکته مهم: طراحی سایت یک همکاری دوطرفه است. مهارت تیم فنی اهمیت زیادی دارد، اما شفافیت درخواستها، آمادهسازی اطلاعات و تصمیمگیری بهموقع کارفرما نیز نتیجه نهایی را تحت تأثیر قرار میدهند.
۲. هفت دلیل اصلی شکست پروژه طراحی سایت
مشکلات پروژههای طراحی سایت معمولاً به یک اشتباه محدود نمیشوند. گاهی چند تصمیم نادرست در مراحل مختلف، شرایطی ایجاد میکنند که ادامه پروژه دشوار یا حتی غیرممکن میشود.
۱. شروع پروژه بدون سند مشخص نیازمندیها (RFP)
یکی از اشتباهات رایج کارفرما و تیم طراحی، شروع کار بدون مشخص کردن جزئیات پروژه است. ممکن است دو طرف در جلسات اولیه درباره ظاهر سایت، امکانات و هزینه صحبت کنند، اما توافقهای خود را به شکل دقیق و مکتوب ثبت نکنند.
در ادامه، هر طرف برداشت متفاوتی از نتیجه مورد انتظار خواهد داشت. برای مثال، کارفرما ممکن است تصور کند امکاناتی مانند فیلتر پیشرفته محصولات، اتصال به نرمافزار حسابداری یا پنل اختصاصی در قرارداد وجود دارد؛ درحالیکه تیم طراحی چنین تعهدی را نپذیرفته است.
برای جلوگیری از این مشکل، کارفرما و مجری باید پیش از شروع کار سند نیازمندیها یا RFP (Request for Proposal) تهیه کنند. این سند مواردی مانند امکانات سایت، صفحات موردنیاز، ویژگیهای فنی، مسئولیت طرفین، زمانبندی و محدوده خدمات را مشخص میکند.
۲. تغییر مداوم درخواستها و خزش محدوده پروژه (Scope Creep)
گاهی کارفرما پروژه را با امکانات مشخصی شروع میکند، اما در طول اجرا درخواستهای تازهای به آن اضافه میکند. ممکن است پس از مشاهده نسخه اولیه، قابلیت جدیدی بخواهد یا بخشی از طراحی را تغییر دهد.
این تغییرات همیشه اشتباه نیستند. گاهی بررسی نسخه اولیه به کارفرما کمک میکند نیازهای واقعی کسبوکار را بهتر بشناسد. مشکل زمانی ایجاد میشود که تیم اجرایی بدون بررسی تأثیر تغییرات بر زمان، هزینه و منابع پروژه، همه درخواستها را بپذیرد.
به این وضعیت خزش محدوده پروژه (Scope Creep) میگویند.
برای مدیریت این مشکل، کارفرما و مجری باید هر درخواست جدید را بررسی کنند. اگر تغییر موردنظر زمان یا هزینه پروژه را افزایش میدهد، دو طرف باید پیش از اجرا درباره شرایط جدید به توافق برسند.
۳. آماده نبودن محتوا، تصاویر و اطلاعات موردنیاز
یکی دیگر از دلایل تأخیر در پروژه طراحی سایت، آماده نبودن اطلاعاتی است که تیم طراحی برای تکمیل صفحات به آنها نیاز دارد.
برای مثال، تیم طراحی ساختار صفحات یک فروشگاه اینترنتی را آماده کرده است، اما کارفرما هنوز توضیحات محصولات، تصاویر، قیمتها یا اطلاعات دستهبندیها را در اختیار تیم قرار نداده است. در نتیجه، بخشی از پروژه تا زمان دریافت این اطلاعات متوقف میماند.
این مشکل فقط به فروشگاههای اینترنتی محدود نیست. وبسایتهای شرکتی، آموزشی و خدماتی نیز برای تکمیل صفحات خود به متن، تصویر، اطلاعات تماس و جزئیات خدمات نیاز دارند.
کارفرما باید پیش از شروع پروژه، فهرستی از محتوای موردنیاز تهیه کند و زمان تحویل هر بخش را مشخص کند. تیم طراحی نیز میتواند تولید و بارگذاری محتوا را همزمان با مراحل طراحی و توسعه پیش ببرد تا زمان پروژه بیدلیل افزایش پیدا نکند.
۴. انتخاب فناوری نامناسب برای نیازهای کسبوکار
هر پروژه طراحی سایت به فناوری و زیرساخت یکسانی نیاز ندارد. تیم طراحی باید ابزار مناسب را بر اساس نوع وبسایت، امکانات موردنیاز، حجم اطلاعات، بودجه و برنامه توسعه آینده انتخاب کند.
برای مثال، سیستم مدیریت محتوای وردپرس میتواند برای بسیاری از وبسایتهای شرکتی و فروشگاهی انتخاب مناسبی باشد. اما پروژههایی با فرآیندهای اختصاصی و پیچیده ممکن است به توسعه سفارشی نیاز داشته باشند.
از طرف دیگر، کدنویسی اختصاصی برای وبسایتی که یک راهکار آماده بهخوبی نیازهای آن را برطرف میکند، میتواند هزینه و زمان توسعه را افزایش دهد.
بنابراین، تیم فنی نباید صرفاً بر اساس سلیقه برنامهنویس یا محبوبیت یک ابزار تصمیم بگیرد. ابتدا باید نیازهای واقعی پروژه را بررسی کند و سپس فناوری مناسب را انتخاب کند.
۵. ارتباط ضعیف و ناهماهنگی میان کارفرما و تیم فنی
حتی یک تیم حرفهای هم بدون ارتباط مؤثر با کارفرما نمیتواند همیشه خروجی مورد انتظار را ارائه دهد.
فرض کنید طراح چند هفته روی ظاهر صفحات کار کرده است، اما کارفرما تا زمان تحویل نهایی فرصت بررسی نسخهها را پیدا نمیکند. در این شرایط، ممکن است خروجی تیم طراحی با تصور کارفرما تفاوت زیادی داشته باشد.
برای جلوگیری از این اتفاق، کارفرما و تیم اجرایی باید پروژه را به مراحل کوچکتر تقسیم کنند. پس از پایان هر مرحله، تیم طراحی نتیجه را در اختیار کارفرما قرار میدهد و بازخورد او را دریافت میکند.
برگزاری جلسات منظم، ارائه گزارش پیشرفت و مشخص کردن فرد مسئول تأیید خروجیها نیز به کاهش سوءتفاهم کمک میکند.

۶. نادیده گرفتن تست و کنترل کیفیت پیش از انتشار سایت
راهاندازی وبسایت بدون تست کافی میتواند مشکلاتی را به کاربران منتقل کند که تیم فنی میتوانست پیش از انتشار آنها را شناسایی و رفع کند.
برای مثال، ممکن است منوی سایت در بعضی گوشیها درست نمایش داده نشود، فرم تماس اطلاعات را ارسال نکند یا فرآیند ثبت سفارش در یک مرحله با خطا روبهرو شود.
به همین دلیل، تیم طراحی باید پیش از انتشار عمومی سایت، بخشهای مهم آن را بررسی کند. این بررسی میتواند موارد زیر را شامل شود:
- نمایش صحیح صفحات در موبایل، تبلت و دسکتاپ
- عملکرد فرمهای تماس و ثبتنام
- بررسی فرآیند خرید و پرداخت در فروشگاه اینترنتی
- کنترل لینکها، دکمهها و منوها
- بررسی سرعت بارگذاری و مشکلات فنی مهم
- اطمینان از عملکرد صحیح صفحات اصلی و مسیرهای مهم کاربر
تیمهای فنی این مرحله را تضمین کیفیت یا QA (Quality Assurance) مینامند. اجرای تستهای مناسب به شناسایی مشکلات پیش از مواجهه کاربران با آنها کمک میکند.
۷. نداشتن برنامه مشخص برای پشتیبانی و نگهداری سایت
تحویل وبسایت پایان مسئولیتهای فنی آن نیست. سایتها برای حفظ امنیت، سازگاری با فناوریهای جدید و عملکرد مناسب به نگهداری دورهای نیاز دارند.
تیم پشتیبانی باید بهروزرسانی سیستم مدیریت محتوا، افزونهها و قالب را بررسی کند. همچنین تهیه نسخه پشتیبان، رسیدگی به خطاها و بررسی مشکلات احتمالی از اقداماتی هستند که در برنامه نگهداری سایت قرار میگیرند.
اگر کارفرما و مجری پیش از تحویل سایت درباره پشتیبانی توافق نکنند، ممکن است کارفرما برای رفع یک مشکل ساده نیز نداند با چه کسی تماس بگیرد یا چه هزینهای پرداخت کند.
بهتر است دو طرف پیش از شروع پروژه، محدوده پشتیبانی پس از تحویل، مدت آن، زمان پاسخگویی و مسئولیتهای هر طرف را در قرارداد مشخص کنند. در پروژههایی که به پشتیبانی مستمر نیاز دارند، میتوان توافقنامه سطح خدمات یا SLA (Service Level Agreement) را نیز در نظر گرفت.
۳. تفاوت پروژه طراحی سایت موفق و ناموفق در چیست؟
برای درک بهتر تفاوتها، میتوان شیوه مدیریت یک پروژه ناموفق را با پروژهای که برنامهریزی و اجرای مناسبی دارد مقایسه کرد.
| شاخص ارزیابی | پروژههای دارای مدیریت ضعیف | پروژههای دارای مدیریت مناسب |
|---|---|---|
| سند نیازمندیها (RFP) | توافقهای شفاهی و مبهم | ثبت مکتوب امکانات و محدوده کار |
| تولید محتوا | موکول کردن تمام محتوا به پایان طراحی | آمادهسازی همزمان محتوا و توسعه |
| مدیریت تغییرات | پذیرفتن درخواستهای جدید بدون بررسی | ارزیابی تأثیر تغییرات بر زمان و هزینه |
| مدیریت مراحل | تحویل یکباره در پایان پروژه | بررسی و تأیید مرحلهای خروجیها |
| طراحی رابط کاربری | تصمیمگیری صرفاً بر اساس سلیقه | توجه به نیاز کاربر و تجربه کاربری (UX) |
| تست و کنترل کیفیت | انتشار سایت بدون بررسی کافی | تست بخشهای مهم پیش از انتشار |
| پشتیبانی | نداشتن توافق مشخص پس از تحویل | تعیین شرایط نگهداری و پشتیبانی |
تفاوت اصلی این دو گروه فقط به مهارت برنامهنویس یا ابزارهای مورد استفاده مربوط نمیشود. یک پروژه موفق معمولاً از ابتدا مسیر مشخصی دارد. کارفرما و تیم اجرایی میدانند چه چیزی باید تحویل دهند، چه کسی مسئول هر مرحله است و چگونه باید نتیجه کار را ارزیابی کنند.

۴. اشتباهات مهم در مرحله تحویل، تست و پشتیبانی فنی
بعضی از مشکلات زمانی خودشان را نشان میدهند که پروژه به مراحل پایانی رسیده است. در این مرحله، ممکن است کارفرما تصور کند کار تمام شده، اما وبسایت هنوز برای استفاده واقعی کاربران آمادگی لازم را نداشته باشد.
نادیده گرفتن تست کاربری در موبایل و خطاهای پس از انتشار
بخش زیادی از کاربران از طریق تلفن همراه وارد وبسایت میشوند. اگر صفحات سایت در نمایشگرهای کوچک بهدرستی نمایش داده نشوند یا استفاده از منوها و فرمها دشوار باشد، کاربران تجربه مناسبی نخواهند داشت.
در فروشگاههای اینترنتی، این موضوع اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا مشکل در سبد خرید، ثبت سفارش یا پرداخت میتواند مانع تکمیل خرید شود.
به همین دلیل، تیم طراحی باید تست نسخه موبایل را در برنامه کنترل کیفیت قرار دهد. همچنین بهتر است پیش از انتشار، مسیرهای مهم کاربر را از ورود به سایت تا انجام اقدام موردنظر بررسی کند.
نداشتن توافقنامه مشخص برای پشتیبانی (SLA)
پس از انتشار سایت ممکن است مشکلات فنی، نیاز به تغییرات یا درخواستهای جدید به وجود بیایند. اگر کارفرما و مجری مسئولیت رسیدگی به این موارد را مشخص نکرده باشند، احتمال اختلاف درباره محدوده خدمات و هزینهها افزایش پیدا میکند.
توافقنامه سطح خدمات یا SLA میتواند مواردی مانند زمان پاسخگویی، محدوده پشتیبانی، نحوه ثبت درخواست و مسئولیت رفع مشکلات را روشن کند.
البته پشتیبانی فنی با توسعه امکانات جدید یکسان نیست. کارفرما و مجری باید از ابتدا مشخص کنند کدام خدمات در قرارداد پشتیبانی قرار میگیرند و کدام تغییرات به سفارش جداگانه نیاز دارند.
۵. چکلیست کارفرما برای جلوگیری از شکست پروژه طراحی سایت
اگر قصد دارید یک پروژه طراحی سایت را آغاز کنید، پیش از عقد قرارداد و در طول اجرا، موارد زیر را بررسی کنید. رعایت این نکات احتمال بروز بسیاری از مشکلات رایج را کاهش میدهد.
۱. یک نفر را بهعنوان نماینده اصلی کارفرما مشخص کنید.
بهتر است کارفرما یک نفر را مسئول ارتباط با تیم طراحی و جمعآوری نظرات سایر اعضای مجموعه کند. وقتی چند نفر بهصورت جداگانه درخواستهای متفاوتی مطرح میکنند، احتمال ناهماهنگی و تغییرات مکرر افزایش پیدا میکند.
۲. پرداختها را به مراحل مشخص پروژه وابسته کنید.
بهجای اینکه تمام مبلغ را صرفاً بر اساس تاریخ پرداخت کنید، میتوانید بخشی از پرداختها را به تحویل و تأیید مراحل مشخص پروژه وابسته کنید. برای مثال، کارفرما میتواند پس از تأیید طراحی اولیه، نسخه آزمایشی و تحویل نهایی، اقساط مربوط را پرداخت کند. البته دو طرف باید جزئیات این مراحل را در قرارداد ثبت کنند.
۳. محتوای موردنیاز را از قبل برنامهریزی کنید.
برای تهیه متنها، تصاویر، اطلاعات محصولات و جزئیات خدمات زمان مشخصی در نظر بگیرید. لازم نیست همیشه تمام محتوا پیش از شروع توسعه آماده باشد، اما کارفرما باید مسئولیت و زمان تحویل هر بخش را مشخص کند.
۴. با رویکرد MVP پروژه را مرحلهبندی کنید.
MVP مخفف Minimum Viable Product و به معنای حداقل محصول پذیرفتنی است. در این رویکرد، تیم طراحی ابتدا نسخهای از وبسایت را با امکانات اصلی و ضروری راهاندازی میکند و قابلیتهای تکمیلی را به مراحل بعدی توسعه میسپارد.
برای مثال، یک فروشگاه اینترنتی میتواند در مرحله اول با دستهبندی محصولات، صفحه محصول، سبد خرید و پرداخت راهاندازی شود. سپس تیم توسعه امکاناتی مانند سیستم وفاداری مشتریان یا پیشنهادهای شخصیسازیشده را بر اساس نیاز کاربران به سایت اضافه کند.
۵. قرارداد دقیق و قابل ارزیابی تنظیم کنید.
کارفرما و مجری باید در قرارداد، محدوده خدمات، امکانات سایت، زمانبندی، هزینهها، مسئولیت طرفین، شرایط تغییرات و نحوه تحویل را مشخص کنند. همچنین بهتر است شرایط پشتیبانی، رفع ایرادها و مالکیت دسترسیها و فایلهای پروژه را بهروشنی تعیین کنند.
وجود قرارداد شفاف بهتنهایی موفقیت پروژه را تضمین نمیکند، اما هنگام بروز اختلاف، مبنای مشخصی برای تصمیمگیری در اختیار طرفین قرار میدهد.

جمعبندی؛ موفقیت پروژه طراحی سایت از برنامهریزی شروع میشود
شکست یک پروژه طراحی سایت معمولاً نتیجه یک اشتباه ناگهانی نیست؛ بلکه مجموعهای از تصمیمهای نادرست و ناهماهنگیها در مراحل مختلف پروژه را از مسیر اصلی خارج میکنند. شروع کار بدون سند نیازمندیها، تغییر مداوم محدوده پروژه، آماده نبودن محتوا، انتخاب فناوری نامناسب، ارتباط ضعیف، تست ناکافی و نداشتن برنامه پشتیبانی از مهمترین عوامل این مشکل هستند.
برای پیشگیری از این مشکلات، کارفرما و تیم اجرایی باید از همان ابتدا درباره اهداف، امکانات، زمانبندی و مسئولیتها به توافق برسند. بررسی مرحلهای خروجیها، برنامهریزی برای محتوا و انجام تستهای فنی نیز به کاهش ریسک پروژه کمک میکنند.
در نهایت، طراحی سایت فقط ساخت چند صفحه و انتشار آنها در اینترنت نیست. یک وبسایت زمانی به کسبوکار کمک میکند که تیم طراحی آن را بر اساس نیازهای واقعی کسبوکار بسازد، کاربران بتوانند بهراحتی از آن استفاده کنند و تیم پشتیبانی پس از انتشار نیز بهدرستی از آن نگهداری کند.
جدول خلاصه دلایل شکست و راهکارهای پیشگیری
| دلیل اصلی شکست | راهکار پیشنهادی | نتیجه مورد انتظار |
|---|---|---|
| نبود سند نیازمندیها | ثبت امکانات و محدوده پروژه پیش از شروع | کاهش اختلاف در انتظارات |
| تغییر مداوم درخواستها | تعریف فرآیند مشخص برای بررسی تغییرات | کنترل بهتر زمان و هزینه |
| تأخیر در آمادهسازی محتوا | تعیین مسئول و زمان تحویل محتوا | کاهش توقفهای اجرایی |
| انتخاب فناوری نامناسب | بررسی نیازهای فنی و تجاری پیش از انتخاب ابزار | استفاده بهتر از منابع |
| ارتباط ضعیف | گزارش پیشرفت و تأیید مرحلهای | هماهنگی بیشتر طرفین |
| تست ناکافی | اجرای تستهای فنی و کاربری پیش از انتشار | کاهش خطاهای قابل پیشگیری |
| نبود برنامه پشتیبانی | تعیین شرایط خدمات پس از تحویل | مشخص بودن مسئولیتها پس از انتشار |
سوالات متداول
۱. مهمترین دلیل ناتمام ماندن پروژههای طراحی وبسایت چیست؟
نمیتوان یک دلیل واحد را برای تمام پروژهها مشخص کرد. بااینحال، نبود توافق مکتوب درباره امکانات، زمانبندی و مسئولیت طرفین میتواند زمینه اختلاف و توقف پروژه را فراهم کند. وقتی کارفرما و تیم اجرایی برداشت متفاوتی از خروجی مورد انتظار دارند، مدیریت مراحل بعدی دشوارتر میشود.
۲. آیا قیمت بسیار پایین طراحی سایت نشانه شکست پروژه است؟
خیر. قیمت پایین بهتنهایی کیفیت نامناسب را نشان نمیدهد؛ همانطور که قیمت بالا نیز موفقیت پروژه را تضمین نمیکند. مهم این است که پیشنهاد قیمت با امکانات، سطح طراحی، فناوری مورد استفاده، خدمات پشتیبانی و زمان اجرای پروژه تناسب داشته باشد. بهتر است پیش از انتخاب مجری، جزئیات خدمات چند پیشنهاد را با هم مقایسه کنید.
۳. کارفرما چه نقشی در موفقیت پروژه طراحی سایت دارد؟
کارفرما باید نیازهای کسبوکار را بهروشنی توضیح دهد، اطلاعات و محتوای موردنیاز را بهموقع ارائه کند و برای بررسی و تأیید مراحل پروژه در دسترس باشد. همچنین تعیین یک نماینده مشخص برای ارتباط با تیم اجرایی به جلوگیری از درخواستهای متناقض کمک میکند.
۴. رویکرد MVP در طراحی سایت چیست و چه کمکی به پروژه میکند؟
MVP یا حداقل محصول پذیرفتنی، به معنای راهاندازی نسخهای اولیه با امکانات ضروری است. در این روش، تیم طراحی بهجای صرف زمان زیاد برای ساخت تمام قابلیتهای احتمالی، ابتدا امکانات اصلی را آماده میکند و در اختیار کاربران قرار میدهد. سپس بر اساس بازخورد و نیاز واقعی مخاطبان، قابلیتهای جدید را توسعه میدهد.
۵. اگر در میانه پروژه با طراح سایت به بنبست رسیدیم، چه باید کرد؟
در قدم اول، قرارداد، محدوده خدمات و مراحل تحویل را بررسی کنید. سپس از تیم اجرایی بخواهید بخشهای انجامشده، موارد باقیمانده و علت اختلاف را مشخص کند. اگر ادامه همکاری با شرایط فعلی امکانپذیر نیست، میتوانید با توافق درباره اصلاح محدوده پروژه، زمانبندی یا نحوه خاتمه همکاری تصمیم بگیرید.